KIERUNEK DRUŻYNA
RODZINNEJ PIECZY ZASTĘPCZEJ
DRABINA KROKÓW
Czym jest piecza zastępcza nad dzieckiem?
Piecza zastępcza stanowi istotny element systemu wsparcia dziecka i rodziny. Ustanawia się ją w sytuacji, gdy rodzice z różnych przyczyn nie są w stanie zapewnić potomstwu odpowiednich warunków opiekuńczo-wychowawczych. Jej podstawowym celem nie jest jednak zastąpienie rodziny pochodzenia, lecz stworzenie dziecku warunków do stabilnego rozwoju przy jednoczesnym dążeniu do uporządkowania jego sytuacji rodzinnej.
Najważniejszą zasadą jest dobro dziecka. W rodzinie zastępczej nie chodzi tylko o zabezpieczenie jego podstawowych potrzeb bytowych, ale również emocjonalnych, społecznych i rozwojowych. Z uwagi na trudne doświadczenia, jakie mają za sobą dzieci zabezpieczane w rodzinach zastępczych, opieka powinna koncentrować się na odbudowywaniu poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności i zaufania do otoczenia. Kolejnym istotnym założeniem jest utrzymanie więzi dziecka z rodziną, co stanowi ważny element jego tożsamości. Kontakty te powinny jednak odbywać się w jasno określonych granicach w wymiarze umożliwiającym prawidłowe funkcjonowanie rodziny zastępczej. W tym aspekcie istotną rolą opiekunów jest troska o dobrostan dziecka w zakresie podtrzymywania tych relacji, tak aby spotkania czy rozmowy z rodzicami go nie naruszały.
Zarządzeniem Starosty Kościerskiego Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie zostało wyznaczone na organizatora rodzinnej pieczy zastępczej i realizuje zadania z tego zakresu pieczy zastępczej. Pracownicy tworzonego zespołu do spraw rodzinnej pieczy zastępczej, udzielają poradnictwa i wsparcia rodzinom zastępczym, organizują szkolenia dla rodzin zastępczych podnoszących kwalifikacje i umiejętności wychowawcze, dokonują okresowej sytuacji dziecka przebywającego w rodzinnej pieczy zastępczej, zapewniają rodzinom zastępczym specjalistyczną pomoc (w tym prawną, psychologiczną i socjalną), dokonują oceny rodziny zastępczej, sporządzają plany pomocy dzieciom przebywającym w rodzinie zastępczej, udzielają wsparcia pełnoletnim wychowankom rodzinnych form pieczy zastępczej, prowadzą nabór kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.
RODZINA ZASTĘPCZA, A ADOPCJA – różnica
Rodzina Zastępcza to NIE adopcja.
Rodzina zastępcza ma na celu zapewnienie dziecku tymczasowej opieki i wsparcia, podczas gdy adopcja ma na celu zapewnienie dziecku stałej rodziny i szczęśliwego życia.
Rodzina zastępcza co do zasady ma charakter tymczasowy, do momentu uregulowania sytuacji prawnej dziecka, to jest do powrotu do rodziny biologicznej bądź adopcji lub ostatecznie dziecko pozostaje w pieczy zastępczej.
Adopcja to stałe przysposobienie dziecka, które staje się prawnie i emocjonalnie częścią rodziny adopcyjnej.
Różnice opieki:
- Rodzina zastępcza zapewnia opiekę tymczasową, podczas gdy adopcja jest stałym przysposobieniem.
- Adopcja rodzi stałe więzi prawne, a dziecko uzyskuje nazwisko i pełne prawa rodziny adopcyjnej. Rodzina zastępcza nie rodzi więzi prawnych, a dziecko zachowuje swoje nazwisko.
- Rodziny zastępcze są pod kontrolą instytucji państwowych i muszą uzyskiwać zgodę na pewne decyzje dotyczące dziecka. Rodziny adopcyjne mają pełne prawo do podejmowania decyzji dotyczących dziecka.
- Dziecko w rodzinie zastępczej może pozostać do momentu powrotu do rodziny biologicznej lub adopcji. Dziecko adoptowane przebywa na stałe w nowej rodzinie.
- Rodziny zastępcze otrzymują środki finansowe na utrzymanie dziecka,
a sposób sprawowania opieki podlega kontroli. Rodziny adopcyjne nie otrzymują żadnych dodatkowych środków finansowych. - Rodziny zastępcze są zobowiązane do umożliwienia dziecku kontaktu
z rodzicami biologicznymi, jeśli sąd nie postanowi inaczej. Rodziny adopcyjne nie mają obowiązku kontaktu z rodziną biologiczną, chyba że sąd orzeknie inaczej.
Kto może zostać rodziną zastępczą?
Rodziną zastępczą może zostać małżeństwo lub osoba samotna, niepozostająca
w związku małżeńskim, jeżeli osoby te spełniają następujące warunki:
- dają rękojmię należytego wykonywania zadań rodziny zastępczej,
- mają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej,
- nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych,
- nie są i nie były pozbawione lub ograniczone we władzy rodzicielskiej,
- wypełniają obowiązek alimentacyjny z tytułu egzekucyjnego,
- są zdrowe co jest potwierdzone zaświadczeniem lekarskim,
- mają odpowiednie warunki mieszkaniowe oraz stałe źródło utrzymania,
- uzyskały pozytywną opinię organizatora pieczy zastępczej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.
Jakie działania należy podjąć, aby zostać rodziną zastępczą?
Aby zostać rodziną zastępczą należy zgłosić się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kościerzynie. Pracownik PCPR przeprowadzi wstępną rozmowę z kandydatami do pełnienia tej funkcji, odwiedzi w domu, pomoże wypełnić dokumenty oraz skieruje na badania psychologiczne celem wydania opinii o predyspozycjach i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Na podstawie tych działań/oceny spełnienia warunków wydaje się wstępną kwalifikację kandydata, która jest ważna 2 lata. Po przeprowadzeniu oceny kandydatów, kieruje się rodzinę na szkolenie. Program szkolenia jest zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw rodziny. Cykl szkoleniowy w powiecie kościerskim trwa 60 godzin. Trenerzy przygotowują kandydatów do pełnienia funkcji opiekuna zastępczego na spotkaniach mających charakter warsztatów, spotkań grupowych oraz indywidualnych. Szkolenia są prowadzone w budynku PCPR w godzinach popołudniowych, aby osoby pracujące mogły bez przeszkód uczestniczyć w spotkaniach. Trenerzy przybliżają uczestnikom szeroki wachlarz zagadnień związanych z pieczą zastępczą, m.in.:
- regulacje formalno-prawne,
- elementy psychologii i pedagogiki związane z rozwojem i wychowaniem dzieci,
- rozwiązywanie specyficznych trudności, które mogą pojawić się w trakcie opieki nad dzieckiem.
Po ukończeniu szkolenia kandydaci są kierowani na praktyki do już funkcjonujących rodzin. Po zakończeniu 10 godzinnych praktyk, kandydatom wydaje się świadectwo ukończenia szkolenia i w przypadku pozytywnej opinii Organizatora, wydaje się świadectwo kwalifikacyjne określające predyspozycje do różnych form pieczy zastępczej, którymi są:
- rodzina zastępcza:
- spokrewniona,
- niezawodowa,
- zawodowa (w tym specjalistyczna dla dziecka wymagającego szczególnej opieki
i wychowania lub dla małoletniej matki, a także pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego),
- rodzinny dom dziecka.
Jakie są różnice między tymi formami?
Rodziny zastępcze spokrewnione są tworzone przez osoby będące dziadkami bądź rodzeństwem dziecka.
Rodzinę zastępcza niezawodową tworzy osoba lub małżonkowie niebędący dziadkami lub rodzeństwem dziecka. Najczęściej jest to dalsza krewność lub osoby obce. Rodzina niezawodowa otrzymuje pomoc finansową na bieżące utrzymanie powierzonego dziecka.
Rodziny zastępcze zawodowe i rodzinne domy dziecka to osoby lub małżonkowie ustanowieni wcześniej jako rodziny zastępcze niezawodowe, które chcą zostać zawodowymi lub prowadzącymi rodzinne domu dziecka. Podpisują ze Starostą umowę cywilno-prawną w ten sposób stają się osobami pracującymi na rzecz Powiatu.
W każdej formie rodzinnej pieczy zastępczej, pobyt dziecka trwa do 18 roku życia dziecka.
W przypadku, gdy dziecko kontynuuje naukę, za zgodą rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka osoba pełnoletnia może przebywać w tej rodzinie nie dłużej jednak niż do 25 roku życia.
Do kogo skierowane są szkolenia? Do:
- kandydatów do pełnienia roli rodzin zastępczych niezawodowych,
- kandydatów do pełnienia roli zawodowych rodzin zastępczych,
- kandydatów do pełnienia roli zawodowych rodzin zastępczych specjalistycznych,
- kandydatów do prowadzenia rodzinnych domów dziecka,
- kandydatów do pełnienia funkcji rodziny pomocowej.
Czy trzeba uczestniczyć w szkoleniu?
Szkolenie jest OBOWIĄZKOWE i BEZPŁATNE dla kandydatów, którzy chcą otrzymać kwalifikacje do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Nawet jeśli kandydaci zostali już ustanowieni przez sąd rodziną zastępczą niezawodową, to i tak nadal są zobowiązani ukończyć szkolenie kwalifikacyjne. Pragniemy zaznaczyć, że szkolenie jest jednym z elementów procesu kwalifikacji, niezależnie od poziomu wykształcenia.
Czy po zakończeniu szkolenia kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej
i uzyskania kwalifikacji, dziecko od razu zostaje umieszczone w rodzinie?
Rodzina zastępcza po uzyskaniu zaświadczenia kwalifikacyjnego oczekuje na przyjęcie dziecka. Czasami chwilkę to trwa, a czasami dziecko czeka na rodzinę zastępczą. Przed umieszczeniem, PCPR stara się zebrać jak najwięcej informacji o dziecku/iach i przekazuje zebraną dokumentację rodzinie zastępczej, najpóźniej w dniu przekazania dziecka. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na podstawie postanowienia sądowego.
Na jakie wsparcie ze strony PCPR może liczyć rodzina zastępcza?
– pomoc finansową na pokrycie bieżących kosztów utrzymania powierzonego dziecka.
– w przypadku dziecka z orzeczoną niepełnosprawnością rodzina zastępcza otrzymuje dodatek z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania dziecka,
– rodziny zastępcze i prowadzący rodzinne domy dziecka są uprawnieni do otrzymywania świadczeń na dzieci z ubezpieczenia społecznego lub inne świadczenia rodzinne (800+ i 300+),
Rodziny zastępcze zawodowe i prowadzący rodzinny dom dziecka na podstawie podpisanej umowy otrzymują wynagrodzenie za sprawowaną opiekę nad powierzonymi dziećmi oraz posiadają uprawnienia do:
- do 30 dniowego urlopu w ciągu roku,
- środków na częściowe pokrycie kosztów utrzymania domu/lokalu (media),
- pomocy finansowej na częściowe pokrycie kosztów remontu domu/ lokalu,
- środków finansowych na częściowe pokrycie kosztów wyjazdów wakacyjnych umieszczonych dzieci,
- środków na inne nieprzewidziane koszty związane z opieką nad dzieckiem.
W przypadku większej ilości dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej zawodowej lub rodzinnym domu dziecka, Starosta zatrudnia do tej rodziny osobę do pomocy wskazaną przez tą rodzinę lub osobę prowadzącą rodzinny dom dziecka.
Wszystkie formy rodzinnej pieczy zastępczej otrzymują wsparcie koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. PCPR zapewnia pomoc w diagnozowaniu dzieci, wsparcie innych specjalistów lub pomoc w dotarciu do specjalistów. PCPR zapewnia szkolenia dla rodzin zastępczych i prowadzących rodzinne domy dziecka w celu doskonalenia wiedzy z zakresu opieki i wychowania dziecka oraz podnoszenia ich kompetencji. Rodzinna piecza zastępcza może korzystać z wsparcia w postaci GRUPY WSPARCIA.
Jakie obowiązki względem dziecka wynikają z pełnienia funkcji rodziny zastępczej?
Rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka zapewnia dziecku całodobową opiekę i wychowanie. Ma obowiązek traktowania dziecka w sposób sprzyjający poczuciu godności i wartości osobowej, zapewnia mu dostęp do przysługujących świadczeń zdrowotnych, kształcenie, wyrównywanie braków rozwojowych i szkolnych. Dba o rozwój uzdolnień i zainteresowań, zaspokaja jego potrzeby emocjonalne, bytowe, rozwojowe, społeczne oraz religijne. Ponadto rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka ma obowiązek umożliwienia kontaktu dziecka z rodzicami biologicznymi, chyba, że sąd postanowi inaczej. Współpracuje z ośrodkiem adopcyjnym, koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej i organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej.
Rodzina zastępcza ma obowiązek umożliwiać kontakt dziecka z rodziną biologiczną, chyba że sąd postanowi inaczej. PCPR w Kościerzynie ma przygotowane miejsce na spotkania rodziców biologicznych z dzieckiem przebywającym w pieczy zastępczej. Jeżeli wymaga tego sytuacja przy spotkaniach może uczestniczyć koordynator rodzinnej pieczy zastępczej, psycholog lub inny pracownik.
Z jakich powodów dzieci najczęściej są umieszczane w rodzinie zastępczej?
Do głównych przyczyn umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej należą:
- niewydolność opiekuńczo -wychowawcza rodziców biologicznych (z różnych przyczyn np. choroby, źle opiekują się dziećmi, kłócą się przy dzieciach, nie pilnują obowiązku szkolnego dzieci),
- rodzice biologiczni porzucają dzieci (np. wyjazd rodziców za granicę, pozostawianie dzieci bez opieki),
- zgon rodziców biologicznych,
- rodzice biologiczni stosują przemoc wobec dzieci,
- występuje u jednego bądź obojga rodziców problem alkoholowy lub nadużywanie środków psychoaktywnych, które powodują nieprawidłową opiekę nad dziećmi zagrażające zdrowiu lub życia dzieci,
- u dziecka/ci występuje zjawisko demoralizacji (np. dzieci nie słuchają rodziców, uciekają z domu, nie chodzą do szkoły, mają trudności w nauce z powodu stosowania alkoholu lub środków psychotropowych, czy dzieci dokonują kradzieży i innych zabronionych czynów kwalifikujących się do zajęcia się przez sąd rodzinny lub zastosowania ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich).
Przepisy dotyczące pieczy zastępczej są uregulowane w ustawie z 9 czerwca 2011 r. ze zmianami o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zachęcamy osoby i rodziny, które potrafią dostrzec u dzieci więcej niż tylko trudności do opieki nad opuszczonymi i zagubionymi dziećmi.
Osoby o otwartych sercach gotowe przyjąć nowego członka rodziny i potrafią odnaleźć
w sobie ogromne pokłady cierpliwości, empatii i miłości do pozostania rodziną zastępczą.
Zapraszamy wszystkie osoby zainteresowane rodzicielstwem zastępczym do:
Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kościerzynie
ul. I. Krasickiego 4
83-400 Kościerzyna
tel. (58) 686 50 05; (58) 681 54 03; lub 785 993 121 e-mail: sekretariat@pcprkoscierzyna.pl
